Posts
دينــاميـزم قــرآن
نخستين ويژگى اسلام مجاهدين اعتقاد به پويائى و ديناميزم قرآن و اسلام است. اسلام يک شريعت خشک و منجمد نيست. درمتون فارسى ديناميزم را «پويائى» ترجمه مىکنند که منظور از آن: ”ظرفيت «تحول يابندگى و تغيير درون جوش» پديده“ است. تحولى که در جريان آن، پديده خود را با تغيير و تحول محيط و شرايط خارجى همگام و منطبق مىکند و به اين ترتيب موجوديت خود را حفظ و تضمين مىنمايد. اما پويائى و ديناميزم قرآن به واسطه نهادهايى به نام «محکم و متشابه» و «اجتهاد» و «ناسخ و منسوخ» تأمين و تضمين مىگردد.
محکمات آياتى هستند که ديدگاهها ونظرگاههاى اساسى اسلام يعنى اصول دين «توحيد» «نبوت» و «معاد» را تبيين مىکند. محکم بهمعنى ”متقن“، ”قطعى“ ، ”پا بر جا“ و ”استوار“ است. قوانينى که با تغيير شرايط و گذشت زمان بهطور نسبى تغييرى نمىکنند. و ۹۰% آيات قرآن را تشکيل مىدهند.
احکام «متشابه» حکمهايى هستند که بايد با شرايط منطبق بشوند. يعنى که کاربرد تاکتيکى دارند، تضادهاى اجتماعى شرايط خاصى را حل مىکنند. در لغت بهمعنى ”پوشيده“ ، ”غير محکم“ يا ”آنچه که داراى دو معنى است“ آمده است. از امام رضا (ع) نقل شده است که ”براى فهم متشابهات بايد که به محکم آن مراجعه کرد“ . يعنى اينکه نمىتوان احکام را شناخت بدون اينکه آن را با اصول ثابت، يا همان «محکمات» مطابقت داد. به عبارت ديگر بايد ديد که در چه شرايط تاريخى نازل شده و رهنمود حل چه تضادى را مىدهد.
براى مثال قرآن در شرايطى نازل شد، که هنوز مناسبات سياه بردارى بر جهان آنروز حاکم بود. در آن شرايط هيچ حقوقى براى انسانها بهرسميت شناخته نمىشد. در جزيره العرب زنان حتى حق حيات هم نداشتند. در چنين شرايطى اسلام تصريح مىکند که زن مىتواند نصف مرد ارث ببرد و يا شهادت دو زن معادل يک مرد پذيرفته مىشود! يعنى بهرسميت شناختن حق استقلال اقتصادى و هويت مستقل اجتماعى براى زنان!، امرى که با توجه به شرايط آن روزگار يک تحول بسيار مهم محسوب مىشده است. اما بايد با گذشت زمان و رشد آگاهيها و تحولات تاريخى، اين امر نيز متحول و منطبق شود. براى درک اهميت قائل شدن آن ميزان استقلال براى زن، بايد توجه داشت که در اروپا تا نيمه قرن بيستم زنان از حقوق مستقل اقتصادى محروم بودند!
لذا بهخوبى روشن مىشود که اين احکام سمتگيرى مشخصى را دنبال مىکنند. اما اين سمتگيرى مىبايستى که گام به گام و در هر مرحله معين از رشد قواى مولده و تکامل اجتماعى صورت گيرد. اينجاست که مفهوم «محکم و متشابه» در اسلام روشن مىشود، زيرا قرآن کتاب همه دورانهاى تاريخ است. خود قرآن در اين باره مىگويد. ”کتاباً مّتشابهاً مّثانى“ کتابى که داراى قدرت انطباق و انعطاف با شرايط متخلف زمانى است. کتابى که متعلق به همه دورانها است و دچار کهولت نمىشود.
